ELORZAREN DENBORAZKO ISPILUAK

Artemis Olaizola  

José Ramón Elorzaren azken pinturei begiratuta, ezinbestekoa da gogora ekartzea Heraklitok esana, “Gauza guztiak aldatzen dira, ezerk ez du irauten”, eta halaber ezinbestekoa da onartzea gure errealitate metamorfikoarekin duten baliokidetasuna. Errealitate horrek aldaketa iraunkorraren, denbora azeleratuaren eta izaera osatugabearen itxura du, eta gaur egungo sorkuntza artistikoan eragiten eta zehazten du.

 Elorzaren lanek ura iradokitzen dute, ura oinarrizko printzipio gisa, baina baita puntu geometrikoa (izaera espaziala eta zatiezina duena) eta atomo fisikoa ere (hutsean, etengabeko mugimenduaz eta aurkakoen legearen arabera flotatzen duena). Errealitatea jarraitu-etena balitz bezala atzematen da: ez dago ez hasierarik ez amaierarik, eta horregatik, ezin da definitu edo amaitu, inondik ere. Beraz, xederik gabe mugitzen den unibertsoa osatzen du, sakontasunaz biluzirik dagoen espazioa. Unibertso hori amaigabe itxuraldatzen ari da, eta bertako osagaiek, aurkakoak diametroari dagokionez, tentsio eta botere harremanak eragiten dituzte, eta horiek, aldi berean, emozioak, sentipenak eta intuizioak pizteko aukera ematen dute.

 Elorzaren pinturak ispilu baten antzera dihardu; gauzak agerrarazten ditu, beren berehalakotasunean atxikitzeko eta labur-labur izendatzeko, izatez diren bezala. Tentsio bikoitzaren isla da: gauzen ezkutuko irudia, baina atzemangarria, eskaintzen digu, eta orobat eskaintzen digu gauzak denborarekin zahartu eta aldaketa prozesu horretan bilakaeraren unea islatzen dela jakitearen irudia. Arrastoak, suspentsioak eta, Heidegger-en parafrasea eginez, “oszilazioak” baino ez, eta horien indarra bilakabidean jartzen da, eta ez izatean

 Bestalde, Elorzaren pinturak pentagrama unibertsal baten antzera dihardu; ur gainean den opera baten antzera; elkar gurutzatzen eta hitz egiten duten nota azkengabeen sistema baten antzera: zabaltzen eta uzkurtzen diren tonuez osatua, eta isiltasuna hausteko egina den kontzertu betierekoari eta ezkutuari jarraitzen diona.

 Laburbilduz, diskurtso poetiko eta estetikoa da, sentiberatasunak eta galdera intimoek osatua; egitura bati dagozkion uneak irudikatzen ditu, eta egitura hori, halaber, ikerketa baino ez da, beti zabalik dagoen eta mugimenduaren bitartez irudi sakonak inkontzientetik errealitatera eramaten dituen prozesuan.

 Baudelaireren iritziz, lerroa eta kolorea dira pintura baten alderdi interesgarrienak.

 Elorzaren lanak lerro, plano eta koloreez osatutako indar eremuak dira; eremu horiek printzipio biomorfiko baten bitartez garatzen dira, hau da, zelula organikoa eta bere haziera prozesuak batetik, eta bestetik, forma geometrikoa eta garapen prozesua aurrez aurre jartzen dituen printzipioaren bitartez. Beraz, naturalismo biomorfikoa da, zeinaren ezaugarri diren elementalismo dinamikoa eta elementalismo estatikoetatik eta Mondrianen prozedura espekulatiboetatik urruntzen diren prozedura operatiboak.

Elorzaren espazioa espazio neoplastizista da, ikusmenaren pertzepzioan oinarritua. Forma bihurtzen den kontzientziaren espazioa da; zer gertatzen den eta gauzen artean zer harreman dagoen deskribatzen digun kontzientziaren espazioa. Inmaterialtasunez eta lebitazioz betetako irudien konstruktu arrazionalista-enpirista da, izan ere, substantzia ikusgaiek ez dute materiaren pisu fisikoa, eta beren formak gainalde gardenak dira, eta aldi berean, solido geometrikoak.

Elorzak ez du apaintzen, giroa irudi bidez berregituratzen baizik; atmosfera adierazgarriei –beroak, neutroak edo hotzak– forma koloreztatuetan, obalatu eta biribiletan, oinarritutako arkitektura gainjartzen die; forma horiek beren bulkada eta erritmo propioak dituzte, eta hainbat sakontasun planotan deskonposatzen dituzte gainaldeak.

 Organismo dinamiko eta dialektikoaren irudikapena da: bere sistema aurkako tentsio eta indar ugarien eraginpean dago, bere espazio piktorikoa espazio aporetiko bihurtzen da, eta bertan, hondoak eta formak elkarri eragiten diote. Osagai biomorfikoak –benetako zeinu piktorikoak– espazioaren eta denboraren unitate ikusgai bihurtzen dira; beren erritmoaren bitartez, sakontasunaren eta argiaren funtzioa betetzen dute, eta masak irudikatzen dituzte, berez zabaltzeko edo uzkurtzeko, azaleratzeko edo urperatzeko joera duten masak; batzuek besteen gainean duten interakzioaren eta beren aldi bereko eta aurkako indarren eraginpean daude; eta horizontalen eta bertikalen irazki urbanistiko sotilean islatzen dira.

 Hondoa eta irudiak (edukitzailea eta edukia) batera jarduten dute gune plastiko honetan, eta intentsitateak, maiztasunek, loturek eta distantziek bat egiten dute inmanentzia planoak elkar komunikatzen direla jarriz, kontzeptuen jarraipena adieraziz, bizitzaren kartografia plastiko moduko bat osatuz.

 Likidotasun zeharrargia, aberatsa eta emankorra, sentipenen lurraldea, lausotze akrilikoak: figuratiboak eta egiturazkoak, beroak eta urrunak, hauskorrak eta garbiak, urratzaileak eta eraikitzaileak, sorrarazi dituen kontraesan faktore bat bera ere saihestu gabe.

 Denbora eta espazioa elkarren gainka dauden ekintzak dira; bertan, izan-ez izan, barruan-kanpoan, iluna-argia, positiboa-negatiboa, beteta-hutsik dialektika formalak dialektika bizi eta aberatsean nahasten dira.

 Elorza lanbideko pintorea da, sukaldean aritua, plastikotasun liriko sakonekoa, pinturaren egikera, osaera organikoa eta adierazpen plastikoari forma ematen dioten efektu eta baliabideak aztertzen dituena.

 Elorzaren lan guztiek dute garbitasunerako, funtsezkotasunerako eta sintesirako gogo bizia, eta hori nabarmen agertzen da bere zorroztasun konstruktiboan. Elorzak distantziatik egiten du bere lana, formari eta sor daitezkeen tentsioei adi, bere kontraesanak progresiboki aurkituz. Ez da bakarrik pintatzea, egitea ere bada, identifikazioen artetik askatasunez joan-etorrian ibiltzea, eta baita horietan murgiltzea eta, aldi berean, horietatik urruntzea ere.

 Bere esperientzia ordena bisualean oinarritzen du, eta denboraren joana, gauzen barne erritua, mutazio horiek zentzumenetan duten eragina eta, gauza guztien gainetik, ostertzaren lerroaren gainetik goratzeko pinturak onartzen duen inflexio puntua interesatzen zaizkio orobat.